1 Eylül 2019 - Pazar
Anasayfa / Anne & Çocuk / Bebeklerde ateş
Bebeklerde ateş

Bebeklerde ateş

Anneler ve babalar için , en çok endişe edilen durumların başında gelir. Bu nedenle ailelerin çocuklarını doktora götürmesinin en sık nedeni ateş yüksekliğidir.

Oysa ateş, enfeksiyonlara karşı verilen savaşın göstergesidir ve çoğu zaman mikrobik ya da viral bir hastalığın belirtisi olabilir. Dikkatlice takip ve kontrol edilebilirse, bu yönüyle yararlıdır.

Ateş nedir?

Ateş, vücut ısısının normalin üstüne çıkması durumudur. “Normal”, değişken bir kavramdır. Örneğin yetişkinlerde normal vücut ısısı 36°C – 37°C arasında değişir, ancak bebeklerde normal vücut ısısı 38°C’ye kadar çıkabilir. Ateş hakkında bilinmesi gereken, ateşin hastalık değil, bir hastalık belirtisi olduğudur.

Vücut ısısı gün içerisinde değişkenlik gösterir mi?

Evet. Vücut ısısı gün içerisinde ritmik değişiklikler gösterebilir. 2 yaşın üzerinde sağlıklı çocuklarda vücut ısısı, akşam saatlerinde 0.5 – 1°C yükselebilir. Sabah 05: 00-07.00 arası en düşük, akşam 16:00- 19:00 arası en yüksek seyreder. Yani, bir çocuğun ateşinin doğru değerlendirilmesi için onun kendine özgü vücut sıcaklığını bilmek en iyisidir.

Ateş neden yükselir?

Çocuklarda ateşe en sık neden olan enfeksiyonlar arasında viral üst solunum yolu enfeksiyonları, idrar yolu enfeksiyonları, zatüre, menenjit, eklem iltihabı, derin doku absesi ve ishali sayabiliriz. Ateşli çocukların % 20 sinde hastalığın öyküsünün sorgulanmasına ve fizik muayenesinin yapılmasına rağmen ateşin kaynağı bulunamaz.

Ateşi nasıl ölçelim?

Bebeklerde koltuk altından yapılan ölçümler çevre ısısı ve terleme ile değişiklik göstereceğinden ilk 2 yıl makattan (rektal yolla) ölçülür. Ayrıca, ağızdan (cam termometre ile), kulaktan ve koltuk altından ölçüm yapılabilir. Bunun için kulak ve ciltten ölçen özel elektronik derecelerden başka ağızdan ateş ölçümü için emzik şeklinde dereceler de vardır.

Ateşin etkileri nelerdir?

Ateş yüksekliği çocuğu ve aileyi huzursuz edebilir. Çocukta 39 derece ve üzerindeki ateşte huzursuzluk, iştahsızlık, bulantı, baş-kas ağrıları ve çocuklarda garip davranışlar görülebilir.

Ateşe bağlı havale çocukların %4’ünde görülür. Ateşe bağlı havale geçiren çocuklarda sonraki dönemlerde okul başarısında ve beceri gerektiren davranışlarında yaşıtlarından bir farkı yoktur. Fakat bu çocukların gelecekte epileptik (sara) olma riskleri biraz fazladır, havalenin epilepsinin sebebi olmayıp, bu bozukluğa yatkınlığın bir göstergesi olduğundan şüphe edilmektedir.

Ateş nasıl yükselir?

Çeşitli uyaranlar vücut ısısının yükselmesine neden olabilirler. Ateş yükselmeleri bazen bebeklerin diş çıkarması gibi tehlikesiz nedenlerden dolayı ortaya çıkabilir. Bazen de ateş yükselmesi mikrobik veya viral enfeksiyondan kaynaklanır. Ba kteriler ve bakterilerin parçalanmasıyla ortaya çıkan toksinler veya mantarlar vücudun savunma hücreleriyle etkileşime girerler. Bu etkileşimin sonucunda vücut ısısını arttıran maddeler ortaya çıkar. Bu uyarıcı maddeler beyindeki ısıya hassas sinir hücrelerini etkiler. Bunun sonucunda vücut ısısı artar ve ateş yükselir. Bu arada kişi hem daha hızlı soluk alıp vermeye, hem de kalbi daha hızlı çalışmaya başlar. Deriye daha hızlı kan pompalanır. Bunun anlamı ise vücudun içindeki sıcaklığın deriye yansımasıdır.

Isısı artan vücut bu ısıyı azaltmak için terleme mekanizmasını harekete geçirir.

Ateş hangi durumda faydalıdır?

Son yıllarda yapılan araştırmalarda, ateşin vücudu tehdit eden mikropları ortadan kaldırmaya yönelik bir savunma aracı olduğu, zarardan çok yarar sağladığı, bu nedenle korkulması gereken bir hastalık olarak değil vücudun geliştirdiği bir savunma aracı olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir.

Ateş, hangi durumlarda tehlikeli olabilir?

• Bebeğinizin ensesi sertse ve başının göğsüne doğru eğilmesine direnç gösteriyorsa

• Çocuk daha önce ateşli havale geçirmişse

• Ateş düşürücü ilaçlara yanıtyoksa

• Bebeğin davranışında aşırı huysuzluk, ışığa duyarlılık, uykusuzluk, iştahsızlık, şiddetli ağlamalar gibi dikkat çekici değişiklikler varsa

• Önceleri hafif seyreden ateş ani yükselme gösterirse

• Makattan ölçülen ateş 39°C’nin üzerinde ise

Unutulmamalıdır ki kontrol altına alınamayan yüksek ateş, bebeklik döneminde beyin hücrelerine zarar verebilir. Bu konuda dikkatli olunmalıdır.

Ne zaman ateş düşürücü kullanalım?

Dünya Sağlık Örgütü altı ayın üzerindeki bebeklerde, ateş 39 dereceyi geçmediği sürece ve bebeğin genel durumunu bozmadıkça, yani bebek halsiz, bitkin ve düşkün görünmedikçe ateş düşürücü kullanımını önermemektedir. Ateşin çok yüksek seyretmesi hastalığın şiddetini göstermediği gibi, ateş düşürücülere cevap alınması da hastalığın hafif olduğunu göstermez. Ayrıca, ateşin düşürülmesi hastalığın seyrini etkilemez.

Çocuğun giysilerini çıkarttıktan ve ılık su ile alnına, koltuk altlarına, kasıklarına ılık kompres uyguladıktan ve bol sıvı içirildikten sonra hala ateşi kontrol altına alınamıyorsa ateş düşürücülerin kullanılma zamanı gelmiş demektir.
Önceden doktoru tarafından önerilmiş ilacı doktorun önerdiği dozda kullanabilirsiniz. İlaç 40-45 dk. içinde etkisini gösterir. Bunların sonucunda çocuğunuzun ateşi düşse bile takibe devam edilir.

Ateş düşürücüler, havale geçirilmesini önler mi?

Ateşin yükselmesinden önce ateş düşürücünün bir an önce verilmesi ateşe bağlı havale geçirilmesini önlemez. Ateşin yükseklik derecesi ile havale geçirmek arasında bir ilişki yoktur. Ateşe bağlı havalenin genellikle ateşin yükselme aşamasında meydana geldiği bildirilir. Ateş düşürücülerin kullanılması enfeksiyonun seyrini etkilemez. çocuğun huzursuz olmamasını ve kendini kısmen daha iyi hissetmesini sağlar.

Ateşi yüksek olan bebeğinizi veya çocuğunuzu yakından takip etmeniz çok önemlidir. Doktoru aramadan önce çeşitli ateş düşürücü yöntemler uygulayabilirsiniz. Ancak bu yöntemler işe yaramamışsa bir doktora ya da sağlık kuruluşuna başvurmanın zamanı gelmiş demektir.

Ateşli çocuklar hakkında ailelerin düşünceleri ile ilgili yapılan bir araştırmada ailelerin %91’i ateşin bebeğe zarar vereceğini, %63’ü havaleye yol açacağını, %21’i beyin hasarı yapacağını, ‘ü ölüme yol açacağını düşündükleri için ateşten korktuk1arını ifade etmişlerdir.

ATEŞLİ ÇOCUĞA DOĞRU YAKLAŞIM

  • Ateşli çocuk tamamen soyulur veya üzerine ince bir şeyler giyilmesi sağlanır.
  • Ateşin yükselmesi cilt aracılığı ile sıvı kaybını arttıracağı ıçın ateşi olan bebeğin veya çocuğun yeterli sıvı aldığından emin olunur. (doğal meyve suları, sulu meyveler, turunçgiller, kavun, karpuz, ılık çorbalar ve bitki çayları gibi)
  • Islak bez uygulaması sırasında kullanılacak su ılık olmalıdır. Ilık su ile ıslatılmış pamuk veya temiz bez parçaları ile alın bölgesi, boynun iki yanı, kasıklar, dirseklerin iç yüzleri ve koltuk altları silinerek bu işleme vücut ısısı normale dönene kadar devam edilir.
  • Çocuğun bulunduğu ortamın ısısı mümkünse 21°C ve 22°C arasında ayarlanır.
  • Doktorunuz tarafından önceden önerilen bir ateş düşürücü şurup çocuğa ağızdan uygun miktarda verilir, ağızdan şurup veremiyorsanız makattan yaşına uygun ve yine doktorunuzun önerdiği ateş düşürücü fitil kullanabilirsiniz. 

ATEŞLİ ÇOCUĞA YANLIŞ YAKLAŞIM

Ateş yükselmesine karşı birçok ailede görülen, bazen hekimi bile etkileyen panik durumu gereksiz ve zararlı uygulamalara sebep olabilir. Ateşli çocuğu olan ailelerin yanlış uygulamalarına birkaç örnek vermek gerekirse;

  • Çocuktaki en ufak bir ısı artışında hatta normal vücut ısısında bile ateş düşürücü kullanmak
  • Uyuyan bir çocuğu uyandırarak ateş düşürucü vermek
  • Islak bez uygulaması sırasında kullanılacak suyun serin veya soğuk olması. Bu uygulama titremeye yol açar ve vücudun algılamasını karıştırarak termostat ayarını yükseltmesine hatta ateşi azaltmak yerine artmasına neden olabilir
  • Alkol veya sirke kullanarak ateşi düşürmeye çalışmak
  • Antibiyotikleri ateş düşürücü olarak kullanmak
  • Sık aralıklarla ateş düşürücü kullanmak 

Nereden ölçüm yapılmalı?

Kulak, dil altı, popo ve koltuk altı. Bu dört yer de kabul edilir ateş ölçme noktalarıdır. Ancak şunlara dikkat etmek gerekir:

  • Koltuk altı ölçümleri 2 yaşından büyük çocuklarda yapılır. Direkt vücut ısısını verir.
  • 2-2,5 yaşından küçük çocuklarda dil altından ölçüm yapmak teknik olarak biraz zordur.
  • Elektronik derecelerin ölçüm yapma süresi 3-4 dakikadır.
  • Kulak dereceleri saniyeler içinde güvenilir ölçümler yapabilmektedir. Ancak ucunun bebeğinizin kulak kanalına iyi oturduğundan emin olmanız gerekir.

Mutlaka rahat kullanabileceğiniz bir dereceniz olmalıdır. Bu derece ile çocuğunuz ateşli değilken birkaç sefer ölçüm yapmalısınız.

Kaç derece yüksektir?

Her seviyedeki ateş tehlikeli sayılmaz. Kabul edilen ateş sınırları şöyledir: Ateşsiz: 34,4-37,9 Ateşli: 38,0-39,9 Yüksek ateşli: 40,0 ve yukarısı

Eğer çocuğunuzun ateşi yoksa fakat hasta görüntüsünü korumaya devam ediyorsa, bir saat içinde ateşini bir daha ölçün. Eğer çocuğunuzun ateşi yüksek sınırında ise hemen doktorunuzu arayın.

Üç aydan ufak bebeğiniz ateşlenirse

Yenidoğan dönemindeki bebeklerde enfeksiyonla savaşma yeteneği kısıtlı olduğundan ciddi enfeksiyonlar gelişebilir. Bebeğinizin ateşi 38ºC’nin üzerine çıkarsa, acilen doktorunuzu arayın. Doktora danışmadan ilaç vermeyin. Çocuğunuzu en yakınınızdaki teşekküllü bir hastanenin acil bölümüne götürebilirsiniz.

Üç aydan daha büyük çocuklar için

Ateş, vücudun enfeksiyonlarla savaşma yöntemlerinden biridir. Çocuğunuzun her ateşi çıktığında doktoru görmenizi gerektirecek bir durum olmayabilir. Dikkatli olmak koşuluyla kendi başınıza da çocuğunuzun ateşini kontrol altına alabilirsiniz. Ancak aşağıdaki durumlarda acilen doktorunuzu aramayı ihmal etmeyin:

  • Eğer çocuğunuzun ateşi 40 derece ve yukarıda ise
  • Eğer çocuğunuzun ateşi orta derecede 48 saatten (2 tam gece ve gündüz) daha uzun sürer ve ateş düşürücü ilaçlarla bile düşmezse
  • Eğer çocuğunuz çok hastaysa veya açıklayamadığınız hastalık belirtileri taşıyorsa
  • Eğer çocuğunuz bir şey içmek istemiyor, durmadan ağlıyor veya çok halsiz görünüyorsa
  • Eğer çocuğunuz ateşli havale geçiriyorsa

Ateşli havale

Ateşli havale genelde çocuğunuzun ateşi normalden çok yüksek ise görülür. Havale anında çocuğunuzun elleri ve ayakları şiddetli bir şekilde sallanmaya başlar ve gözleri arkaya doğru kayabilir. Genelde 1-5 dakika sürer. Çocuğunuzun elinin veya kolunun birkaç kere sallanması, onun havale geçirdiği anlamına gelmez.

Ateşi nasıl düşürebilirsiniz?

Eğer çocuğunuz üç aydan daha küçükse hemen doktorunuza başvurmanız gerekir. Ancak bu arada bebeğin üzerini açarak bekleyin ve 15 dakika sonra tekrar ateşini kontrol edin. Eğer çocuğunuz üç aydan büyükse aşağıdaki adımları uygulayın:

1. Çocuğunuzun üstünü açın

Çocuğunuzun ateşi çıkarken titremesi son derece normaldir. “Üşüttüğü için ateşi çıktı” diye üzerini örtmeyin. Kalın giysiler vücut sıcaklığını dışarı geçirmeyerek çocuğunuzun ateşinin daha da yükselmesine neden olur. Eğer çocuğunuz titriyorsa, onu bir çarşaf veya ince bir havluya sarın.

2. Ilık duş

Üzerini açmanıza rağmen çocuğunuzun ateşi 39ºC’nin üzerine çıkıyorsa hemen doktorunuzu arayın. Bu arada ısıyı hızla düşürmenin yolu da ılık duşa sokmak veya ılık ıslak havlu ile kompres yapmaktadır. Çocuğunuza ılık duş yaptırırken aşağıdaki talimatları uygulamaya özen gösterin.

  • Küveti ılık su ile doldurun.
  • Çocuğunuzu suyun içinde oturtun. Ilık su ile duş aldırın. Ancak sürenin çok uzun olmamasına dikkat edin. Çocuk uzun süre duşta kalırsa üşür ve titremeye başlar.
  • Arkaya doğru yatmasına izin vermeyin.
  • Suyu çocuğunuzun kafasından aşağıya dökmeyin. Bir süngeri ıslatarak onu çocuğunuzun vücudunun etrafında gezdirin.
  • Duştan çıkardığınızda kuru bir havlu ile kurulayın.
  • Sadece eklem yerlerine ılık su ile kompres yapmak yetersiz kalır. Kesinlikle alkollü kompreslerle ateşi düşürmeye çalışmayın.
  • Çocuğunuz titremeye başladığı zaman, onu küvetten çıkarın ve bir havlu veya ince bir çarşafa sarın.

3. İlaç Tedavisi (Parasetamol)

Parasetamol, “asprin içermeyen ağrı kesicilerde” bulunan aktif maddedir. Çocukluk döneminde tercih edilen ateş düşürücüler bu maddeyi içermektedir. Çocuklarda hiçbir zaman asprin ateş düşürücü olarak kullanılmamalıdır. Parasetamol 4-6 saatte bir verilir. Ateş parasetamole rağmen 38,5 ºC’nin üzerinde seyrederse doz aralığını 4 saatten 3 saate almak gerekir. Bu durumda ikinci bir ilaçla parasetamolü dönüşümlü bir şekilde kullanmak gerekir. Aktif maddesi İbuprofen olan ilaçlar, 3 saatte bir parasetamolle birlikte kullanılmalıdır.

Ateşli havale

Halk arasında havale, nöbet ya da sara olarak bilinen “konvulziyonlar” aileleri korkutur. Ancak her 100 çocuktan 5’inde görülebilen havaleler,

  • kafa travması,
  • metabolik nedenler veya
  • ailesel yatkınlık

gibi çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir. Havale, anormal nöron deşarjıdır. Sinir hücrelerinde fonksiyon bozukluğu olmadan görülmez. İnsanlarda rastlanan bu olayın mekanizması tam olarak anlaşılmamıştır. Havaleler beynin elektriksel aktivitesindeki değişiklik sonucu ortaya çıkan bilinç değişikliğidir. İnsanların %4-5’i yaşamları boyunca bir kez havale geçirir. Ancak havaleler genellikle geçici olup, başlangıçları akuttur.

En sık ne zaman görülür?

Havalelerin en sık görüldüğü yaşlar yaşamın ilk beş yılıdır. Yenidoğan (0-1 ay) havaleleri, diğer yaşlarda görülenlerden klinik bulgular ve tedavi açısından farklılıklar gösterir. Kan şekeri düşüklüğü, kalsiyum eksikliği, vitamin B6 eksikliği gibi metabolik nedenlerle olabilir.

Ateşli havaleler ise, 5 ay-5 yaş arasında ve erkek çocuklarda kız çocuklara oranla daha sık görülür. Belirli bir yaş grubuna özgüdür. Ailede 2-3 kuşak geriye gidildiğinde benzer sorunlar vardır. Hızlı çıkan ateş nedeniyle oluştuğu varsayılmaktadır. En fazla ateşin ilk yükselmeye başladığı zamanda görülür. Beyin olgunlaşmasının henüz tamamlanmamış olması hazırlayıcı etmendir. Ateşli havalelerin en sık görüldüğü hastalıklar,

  • orta kulak enfeksiyonu,
  • kızamık,
  • barsak enfeksiyonları,
  • 6. hastalık ve
  • üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır.

Epilepsiye dönüşür mü?

Havaleler, genellikle 10-15 dakika sürer. Kol ve bacaklarda kasılmalar şeklinde görülebildiği gibi, sadece başta sağa sola eğilmeler şeklinde de ortaya çıkabilir. Havalenin epilepsiye dönüşme olasılığı nadirdir. Ailede epilepsi olması, havale süresinin 15-20 dakikadan uzun sürmesi, 3’den fazla havale geçirilmesi, ilk havalenin 1 yaştan önce veya 4 yaştan sonra olması durumunda kalıcı değişiklikler olabilir.

Nasıl tedavi edilir?

Ateşli havalelerin tedavisi, ateşin düşürülmesi, enfeksiyonun tedavisi ve havalenin durdurulmasına yöneliktir. Korunmada ateş düşürücü ilaçlar ve rektal diazem bulundurulması önerilir.

Bir önceki yazımız olan Bebeklerde uyku başlıklı makalemizde bebek uyutma yöntemleri, bebeklerde uyku ve bebeklerde uyku düzeni hakkında bilgiler verilmektedir.

İlginizi Çekebilir

Karpuz Bebeklerde Pişik Yapar Mı?

Karpuz Bebeklerde Pişik Yapar Mı?

Pişik, bebeklerde en fazla karşı karşıya kalınan problemlerin ilk sırasında yer alır. Pişiğin olma sebebi …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir